Ông lãnh là ai

Đánh giá của bạn post

Home » Tiểu Sử » Chuyện Ông Lãnh và 5 bà vợ nức tiếng Sài Gòn

Chợ Bà Chiểu, Bà Hạt, Bà Điểm, Bà Quẹo, Bà Hom quen thuộc với người TP HCM được cho là tên của 5 người vợ vị tướng Lãnh Binh Thăng .Chợ cầu Ông Lãnh ( Q. 1 ), Bà Hạt ( Q. 10 ), Bà Quẹo ( Q. Tân Bình ), Bà Chiểu ( Quận Bình Thạnh ), Bà Hom ( Bình Tân ) và Bà Điểm ( huyện Hóc Môn ) … là những địa điểm nổi tiếng, có lịch sử vẻ vang hàng trăm năm gắn với nhiều thế hệ người TP HCM. Tuy ở những vị trí khác nhau, nhiều chợ đã đổi tên nhưng người địa phương thời nay ai cũng rành rọt những địa điểm này .

Ong lanh la ai
Chợ cầu ông Lãnh xưa. Ảnh : Panoramio .

Học giả Trương Vĩnh Ký, một trong 18 nhà bác học thế giới thế kỷ 19 cho rằng, Ông Lãnh là vị lãnh binh tên Nguyễn Ngọc Thăng (1798-1866), võ tướng nhà Nguyễn thời vua Tự Đức. Ông thuộc thế hệ tham gia chiến đấu chống Pháp đầu tiên của Nam Kỳ. Còn 5 người phụ nữ được đặt tên chợ ở Sài Gòn vốn là các bà vợ của ông. Những vị quan đa thê thời xưa thường áp dụng phương pháp kinh tế tự túc nên vị lãnh binh đã lập 5 chợ ở khu vực khác nhau, giao cho mỗi bà cai quản một cái. Việc này tránh các bà đụng mặt nhau, đồng thời chuyên tâm làm kinh tế.

Bạn đang đọc: Chuyện Ông Lãnh và 5 bà vợ nức tiếng Sài Gòn

Lãnh binh Thăng quê ở Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre, từng tham gia những trận đánh ở đồn Cây Mai, đồn Thủ Thiêm và vùng phụ cận khi quân Pháp chiếm thành Gia Định. Ông nổi tiếng với chiến dịch Mù U gây tổn thất nặng cho địch. Về sau ông phối hợp với nghĩa quân Trương Định ở Gò Công liên tục chống Pháp .
Năm 1866, tướng Thăng tử trận ở Gò Công, được đưa về an táng tại quê nhà. Hiện, ông được thờ với vị Thành Hoàng và đức Trần Hưng Đạo ở đình Nhơn Hòa, đường Cô Giang ( Q. 1 ). Ngôi đình gần cây cầu và chợ mang tên ông. Ngoài ra, tên Lãnh Binh Thăng cũng được đặt cho một con đường tại Q. 11 .

1663519593 267 ong lanh la ai
Ảnh tiên phong về cầu Ông Lãnh do Raymond Cauchetier chụp năm 1955. Ảnh bên phải chụp cầu khi kênh Tàu Hủ, Đại lộ Đông Tây chưa được thiết kế xây dựng. Ảnh dưới là cầu Ông Lãnh lúc bấy giờ .

Về cây cầu mang tên Ông Lãnh, nhà bác học Trương Vĩnh Ký chứng minh và khẳng định ” chiếc cầu gỗ do ông Lãnh binh ở gần đó cho bắc qua, chắc là ông Lãnh Binh Thăng này, chớ không phải ai khác “. Cây cầu này tiên phong ( nối quốc lộ Đông Tây ngày này ) bắc qua một con rạch nhỏ. Khi rạch bị lấp, cây cầu mới nối bến Chương Dương ( Q. 1 ) và Bến Vân Đồn ( Q. 4 ) .
Năm 1874, một ngôi chợ được xây ở khu vực này, mang tên chợ Cầu Ông Lãnh. Nơi đây tàu ghe sinh động từ miền Tây theo sông TP HCM vào kênh Tàu Hủ kinh doanh. Chợ được chia làm 3 khu vực : bán trái cây, bán cá và bán tạp hóa .
Năm 1971, chợ bị hỏa hoạn lớn thiêu rụi trọn vẹn, sau đó dần tăng trưởng lại. 28 năm sau, chợ lại bị cháy lớn, thiêu rụi hơn 200 căn nhà. Từ đó, tiểu thương nhỏ lẻ chuyển sang kinh doanh nơi khác, chợ Cầu Ông Lãnh dần biến mất. Ngày nay, chợ Cầu Ông Lãnh vẫn còn kinh doanh nhưng quy mô rất nhỏ nằm trên đường Nguyễn Thái Học ( Q. 1 ) .

>> Ảnh : Trực thăng chữa cháy chợ cầu Ông Lãnh năm 1971

Nhiều Người Cũng Xem  Lê Huyền Ái Mỹ: Đường về nguồn cội

Trong các chợ do vợ của ông Lãnh quản lý, Bà Chiểu là một trong những ngôi chợ lâu đời ở Sài Gòn. Sơ khai là chợ xổm, năm 1942, chợ được xây lên với diện tích gần 8.500 m2, nằm ở trung tâm quận Bình Thạnh. Năm 1987, chợ được nâng cấp, sửa chữa. Đến nay, chợ có khoảng 800 hộ, kinh doanh khoảng 40 mặt hàng.

Cố nhà văn Sơn Nam cho rằng, Bà Chiểu là tên vùng đất, chỉ mới xuất hiện thời vua Tự Đức. Chiểu có nghĩa là ao nước vạn vật thiên nhiên. Bà Chiểu là ” nữ thần được thờ bên ao vạn vật thiên nhiên ” .
Chợ nổi tiếng thứ hai đồng thời gắn với nhiều địa điểm ở Hồ Chí Minh là Bà Điểm. Chợ thuộc xã Bà Điểm huyện Hóc Môn, nơi có 18 thôn vườn trầu nổi tiếng. Theo Trương Vĩnh Ký, chợ Bà Điểm bán nhiều loại sản phẩm nhưng nổi tiếng nhất là trầu cau có độ ngon nức tiếng được trồng ngay tại vùng .

Trong năm ngôi chợ, năm 1978, chợ Bà Quẹo được đổi tên thành Võ Thành Trang, nằm trên đường Trường Chinh thuộc phường 14 ( Q. Tân Bình ). Tuy đổi tên nhưng hầu hết người dân vẫn gọi bằng cái tên dân dã ” Bà Quẹo “. Đây vốn là chợ đầu mối thu mua nông sản từ Củ Chi, Hóc Môn, Long An …

1663519604 733 ong lanh la ai
Chợ Bà Chiểu năm 1968 và lúc bấy giờ. Ảnh : Panoramio .

Tuy nhiên trong cuốn “Sài Gòn năm xưa”, học giả Vương Hồng Sển lại cho rằng nên thận trọng khi cho “Ông Lãnh” và “Bà Chiểu”, Bà Điểm”, “Bà Hom”, “Bà Hạt”, “Bà Quẹo” là vợ chồng.

Bởi theo ông, Bà Hạt, Bà Điểm, Bà Chiểu hoàn toàn có thể là người tiên phong kinh doanh tại những chợ này, sau lấy tên đặt cho chợ. Giống như chợ Bà Hoa ở khu ngã tư Bảy Hiền ( Q. Tân Bình ), do người đàn bà tên Hoa đã hiến đất xây chợ và là người tiên phong kinh doanh nên người ta lấy tên bà đặt cho ngôi chợ .

Lý giải về Bà Hom, có sách chép rằng do Bàu Hom (bàu ngâm hom tre) nói chệch thành. Còn tên Bà Quẹo cũng đọc chệch từ Bờ Quẹo hoặc Bàu Quẹo vì khu này có một khúc quẹo rất rõ. Từ quẹo vốn cũng được đặt cho nhiều địa danh như Cống Quẹo ở xã Phạm Văn Hai (huyện Bình Chánh) hay lộ Quẹo tại huyện Cần Giờ.

Xem thêm: Tiểu sử Color Man “Ông Trùm GameShow Việt Nam” là ai?

Ở Hồ Chí Minh, còn nhiều tên người được gắn cho địa điểm như ở Q. Q. Bình Thạnh có cầu, chợ và kênh mang tên Thị Nghè. Người này vốn tên Nguyễn Thị Khánh, con gái quan khâm sai Nguyễn Cửu Vân. Trịnh Hoài Đức trong Gia Định thành thông chí viết rằng, ” do có chồng là thư ký mỗ, nên người đương thời gọi là Thị Nghè. Do bà khai hoang đất ở, bắc cầu để tiện việc đi lại, nên dân gọi là kênh, cầu Thị Nghè ” .
Ngoài ra, thành phố còn nhiều tên gọi mang tên ông, bà khác như Ông Tố, Ông Bổn, Bà Lài, Bà Tàng, Bà Chiêm …

Xem thêm  Hai quả cầu kim loại nhỏ tích điện q1=2uc

Sơn Hòa

Source: https://muarehon.vn
Category: Tiểu Sử

Ong lanh la ai. Webp

Posts by Nguyễn Việt Thanh Giang

Ong lanh la ai

Trước khi bắt đầu với các ” Bà”, tôi xin lướt qua một “ông” được nhiều người biết đến ở thành phố Hồ Chí Minh, là “ông Lãnh”, trong cầu ông Lãnh hay chợ cầu Ông Lãnh.

Thằng em con ông chú họ bà con xa của tôi sau rất nhiều lần hớ hênh, phát biểu linh tinh,lần này cũng chịu tra cứu cho rõ ràng rồi mới kết luận. Ông Lãnh trong cầu Ông Lãnh chính là đang nói về ông Lãnh Binh Thăng.

Và theo học giả Trương Vĩnh ký,một trong 18 nhà bác học thế giới thế kỷ 19 cho rằng, Ông Lãnh là vị lãnh binh tên Nguyễn Ngọc Thăng (1798-1866), võ tướng nhà Nguyễn thời vua Tự Đức. Ông thuộc thế hệ tham gia chiến đấu chống Pháp đầu tiên của Nam Kỳ.  

Ngày nay tên của ông còn được đặt cho một con đường ở quận 11, gần công viên văn hóa  Đầm Sen.

Và không biết từ đâu, mà thằng em con ông chú họ của tôi dẫn nguồn nhiều bài báo mạng cho rằng những bà như Bà Chiểu, Bà Hom, Bà Hạt, Bà Điểm, Bà Quẹo… là tên của những bà vợ của ngài lãnh binh. Và để tiện cho việc làm kinh tế và các bà vợ không chạm mặt nhau, ông Lãnh lập ra năm khu chợ ở năm vị trí xa nhau để các bà trông nom.

Nhưng thông tin này vấp phải nhiều tranh luận. Trước khi bước vào bài viết này, tôi xin dẫn lời của nhà nghiên cứu Vương Hồng Sển:

“Tiện đây tôi yêu cầu các học giả nên thận trọng lời diễn luận chẳng khá làm tàng bịa đặt tên “nhà thương Ðầm Ðất (như trong một tờ tạp chí kia), trong lúc dưỡng đường Grall được xây cất trên một đồn đất thật sự, ai ai cũng rõ biết, và cũng không nên vì thấy gần Sài Gòn có những chợ: “Ông Lãnh”, “Bà Chiểu”, “Bà Ðiểm, “Bà Hom”, “Bà Rịa”, “Bà Ðen” rồi đề quyết năm bà là thê thiếp ông Lãnh binh nọ. Tội chết đa! Tuy người mất rồi không nói được, chớ còn người cố cựu nữa chi?”.

Bà Chiểu

1663519624 412 ong lanh la ai

Khu vực Bà Chiểu không có tên trên bản đồ hành chính nhưng từ lâu đời đã nằm trong tâm thức bà con cư dân ở đây. Vùng Bà Chiểu được mặc định khoanh vùng từ đầu đường Nơ Trang Long chạy tới ngã năm Bình Hòa, xuống đường Chu Văn An, qua đường Đinh Bộ Lĩnh tới Điện Biên Phủ, chạy tới cầu Điện Biên Phủ quẹo bờ kè đường Trường Sa, bọc qua khu Miếu Nổi tới cầu Hoàng Hoa Thám, rồi qua đường Vạn Kiếp trở về tới BV Nhân dân Gia Định đầu đường Nơ Trang Long…

Chợ Bà Chiểu nằm cạnh lăng Ông, nên thường được gọi chung là Lăng Ông Bà chiểu. Rất dè dặt, thằng em tôi hỏi không biết chỗ này có liên quan gì đến nhà thơ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu hay không. Nói thật, có một thời gian tôi cũng từng có thắc mắc như vậy, còn các bạn, những người đã và đang sống ở Sài Gòn,có như anh em tôi không ?

Dĩ nhiên khi tìm hiểu sẽ biết, mộ của cụ Đồ Chiểu được đặt ở tận BếnTre. Còn lăng Ông  ở Bà Chiểu là lăng của Tả Quân Lê Văn Duyệt. Nói chung là không liên quan “lan quyên” gì ở đây cả!

Vậy còn bà Chiểu?

Khu vực chợ Bà Chiểu hiện nay ngày xưa là một cái ao tự nhiên trong một vùng đất cao, um tùm cây cao bóng cả. Dân cư bấy giờ còn thưa thớt. Họ tin nơi này rất linh thiêng nên đã dựng lên một cái miếu thờ Bà (theo tín ngưỡng dân gian) bên cạnh ao nước. Vì vậy từ “chiểu” không phải là tên bà nào cả, mà nghĩa chữ Hán là “cái ao” nên dân gian gọi nơi này là Bà Chiểu. Theo nhà văn – nhà nghiên cứu Sơn Nam, Bà Chiểu nghĩa là “Nữ thần thờ nơi ao nước”. Bà Chiểu trở thành tên vùng đất, giống như địa danh Linh Chiểu ở Thủ Đức vậy. 

Cũng theo nhà văn – nhà nghiên cứu Sơn Nam thì địa danh Bà Chiểu mới có từ thời Tự Đức. Còn chợ Bà Chiểu mãi đến năm 1942 mới chính thức được xây dựng. Năm 1987, chợ Bà Chiểu được trùng tu, nâng cấp với gần 800 gian hàng, nổi tiếng là chợ bán lẻ trong khu vực với hơn 40 ngành hàng.

Có những câu hỏi chúng ta để nó lướt qua trong cuộc đời, vì đinh ninh một câu trả lời mình nghĩ là không cần kiểm chứng hoặc giả là bị cuộc sống cuốn đi mà không có thời gian ngoái lại. Đôi khi lỡ một câu trả lời, cũng là lỡ một câu chuyện thú vị, các bạn có thấy vậy không ?

Bà Hom

1663519626 357 ong lanh la ai

Đường Bà Hom (quận Bình Tân) nối dài từ vòng xoay Phú Lâm về phía quốc lộ 1. Bà Hom không chỉ là một con đường mà là tên của cả một khu vực rộng lớn bao gồm cả cầu và chợ thuộc phường Tân Tạo. Từ sau năm 1954 dân cư tập trung đông, đường nông thôn trở thành đường phố, dân chúng quen gọi đường Bà Hom, sau này thành tên chính thức.

Theo lý giải của ” ông già Nam Bộ” Sơn Nam thì đó là Bàu Hom (ao nước ngâm hom tre) nói chệch mà thành. Chợ Bà Hom trên đường Lộ Tẻ (xưa thuộc Bình Chánh nay là một phần của Quận Bình Tân) không có tư liệu nào xác định năm xây.

Theo cách lý giải này thì Bà Hom không phải tên của một bà nào hết, mà chỉ là cách đọc bị trại đi rất hay gặp ở xứ Nam kỳ !

Nhưng theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Tư,Bà Hom là địa danh cũ ở đất Phiên An, một trong năm ngũ trấn của trấn Gia Định từ năm 1802.Bà Hom có thể là tên của một người bán quán ở chợ xã Tân Tạo, nên ngôi chợ này cũng mang tên bà.

Chuyện xưa tích cũ, không thể tường tỏ, nhưng như đốm lửa lập lòe chẳng phải khiến chúng ta sẽ còn mãi băn khoăn mà tìm tòi ra tận nguyên gốc gác?

Xem thêm  Laptop Gaming có màn hình cảm ứng

Chợ Bà Hoa

1663519627 452 ong lanh la ai

Một trong những chuyện vui mà tôi và thằng em con ông chú họ có dịp cùng nhau trải qua đó là tôi hen nó đi ăn mì Quảng ở chợ Bà Hoa. Nó đi dọc theo đường Trần Mai Ninh vào rồi đứng trước một ngôi chợ tên là chợ phường 11. Nó lấy điện thoại ra và gọi cho tôi mà nói lớn: ” anh ba, em đứng trước chợ phường 11 rồi, mà không thấy chợ bà hoa bà bông gì đâu”

Sau này nó kể khi gác máy xuống thì các cô chú tiểu thương gần đó đều trừng mắt nhìn nó theo kiểu “Nhóc đến từ hành tinh nào vậy”, một số ít còn còn vẻ khó chịu nữa. 

Bởi Cái chợ phường 11 ấy, có cái tên thân thuộc gần gũi hơn nhiều là Chợ Bà Hoa, theo tên người phụ nữ di cư vào Nam năm 1954, có công mua đất, thành lập chợ trong những năm 70 của thế kỷ trước.

Ngoài món Mì Quảng, ngôi chợ đan trong những con đường nhỏ gần ngã tư Bảy Hiền này còn là một thiên đường ẩm thực với nhiều đặc sản của di dân miền trung. 

Sài Gòn là đất của người tứ xứ, họ đến và mang theo những món ngon của quê hương mình. Coi như đó là điều may mắn cho những thực khách nơi này, ở tại chỗ mà  ăn món ngon khắp cả thế gian.

Bà Điểm

1663519628 293 ong lanh la ai

Khi nhắc đến Bà Điểm, chúng ta thường nhớ ngay đến Mười Tám Thôn Vườn Trầu, một căn cứ cách mạng huyền thoại. Nhưng bà Điểm là ai, tại sao lại được đặt tên cho vùng đất ngày nay thuộc địa phận Hóc Môn?

Thằng em con ông chú họ của tôi thì lanh chanh gọi tên ĐoànThị Điểm, một nhân vật có thựcc vừa được điện ảnh hóa trong một bộ phim đình đám đầu năm. Nhưng gần như chắc chắn nữ sĩ diễn nôm tác phẩm nổi tiếng Chinh Phụ ngâm không phải là nhân vật được đặt tên cho địa danh Bà Điểm.

Theo một số học giả,tương truyền vào năm 1868, đoàn người đi từ huyện Bố Chính thuộc tỉnh Quảng Bình vào vùng đất miền Nam khai phá, đến đây họ gặp người phụ nữ bán nước bên đường tên là Điểm, nên họ dùng chính cái tên này để gọi tên cho vùng đất là Bà Điểm. Còn một lý giải nữa cho tên gọi này, khi Trương Định khởi binh chống Pháp, nghĩa quân đặt trạm liên lạc ở vùng này, tại nhà bà lão tên Điểm nên thôn Tân Thới Nhứt (một trong 6 thôn đầu tiên của Mười tám thôn vườn trầu) có tên là Bà Điểm.

Bà Quẹo

1663519629 406 ong lanh la ai

Địa danh Bà Quẹo có từ thế kỷ 19, chỉ khu vực gồm phường 13 và 14 của quận Tân Bình. Đây còn là tên chợ trên đường Trường Chinh đoạn gần ngã ba Âu Cơ, thuộc phường 14.Chợ Bà Quẹo thành lập từ năm 1967, diện tích hơn 2.000 m2. Năm 1978, chợ được đổi tên thành Võ Thành Trang, là chợ đầu mối thu mua nông sản từ Củ Chi, Hóc Môn, Long An…

Nơi đây thì thân thuộc với cả tôi và thằng em con ông chú họ vì chúng tôi có một thời gian sống khá dài ở gần khu vực này.

Và cũng giống như Bà Hom, theo học giả Vương Hồng Sển thì đó cũng chỉ là cách trại đi của từ bầu quẹo hay bờ quẹo. Vì chợ này nằm nghe cua quẹo giao nhau giữa đường Trường Chinh và đường Âu Cơ.

Nhưng thằng em tôi thì bảo,nó đi hỏi những người lớn tuổi thì không biết tìm đâu ra thông tin xưa ở chợ có một phụ nữ không chồng con, tay bị tật (người miền Nam gọi là vẹo hay quẹo tay) buôn bán lâu năm. Người trong vùng lấy đặc điểm này đặt tên chợ cho dễ nhớ, lâu dần cách gọi này thành tên chợ.

Bạn nghiêng về giả thiết nào hơn?

Bà Hạt

1663519631 168 ong lanh la ai

Bà Hạt ngày nay chỉ còn là tên của môt con đường ở quận 10. Hiện nay không còn dấu tích của một ngôi chợ Bà Hạt nào nữa. Thông tin về việc từng tồn tại một ngôi chợ như vậy được cho là từ thời Pháp Thuộc nên thật ra rất khó kiểm chứng.Và giờ cũng không khảo sát được vì dân cư và địa lý hiện tại thay đổi quá nhiều.

Hiện cũng không nhiều học giả , những nhà nghiên cứu về Sài Gòn xưa dám đưa ra giả thuyết về địa danh Bà Hạt này. 

Chỉ có hai giả thuyết được đưa ra, trong đó có một cái là của thằng em con ông chú họ của tôi.

Giả thuyết thứ nhất là theo cuốn tên đường Thành phố Hồ Chí Minh.

 “Theo ông Kha Văn Dưỡng, Quận trưởng quận 4 thời Đệ nhất Cộng hoà và truyền văn được ông Thuần Phong thuật lại trong cuốn Sài Gòn Chợ Lớn chỉ nam thì xưa kia, trước khi người Pháp chiếm Sài Gòn, có một bà già tục danh là bà Hạt mở quán buôn bán ở đây”.Dân chúng thường dùng tên “quán Bà Hạt” để chỉ cả vùng. Lâu ngày, tên Bà Hạt trở thành địa danh. Khi người Pháp chỉnh trang vùng Chợ Lớn, bèn lấy tên Bà Hạt đặt cho con đường chạy qua theo tên dân bản địa thường gọi.

Còn giả thuyết của thằng em tôi, thì nếu sợ mất thời gian, bạn có thể bỏ qua, còn nếu đang muốn tìm một chút hài hước thì đây nguyên văn của anh chàng : ” Vì ngày xưa ở đây có một bà chuyên bán lá bạc hà nói lái thành Bà Hạt”

Thôi, tôi xin miễn bình luận !

Vỹ Thanh

Dĩ nhiên mọi thứ đã đi qua chúng ta ngày hôm nay sẽ không thể tường minh hết thảy. Ai cũng sẽ có những định giải,những câu chuyện của riêng mình về một địa danh nào đó. Nhưng những thắc mắc nếu có nảy ra thì hãy đi tìm và kiểm chứng vì biết đâu hành trình đó sẽ thu hoạch phụ trội nhiều hơn bạn nghĩ.  

Hy vọng các bạn sẽ thích những bài viết tìm hiểu về đất Sài Thành, về những khoảng không gian xưa và này, những câu chuyện ẩn mình trong trầm tích thời gian. Nếu có, xin các ban đừng ngại mà để lại tương tác cho chúng tôi biết để còn mang cảm hứng mà đi xa hơn nữa…

Đi xa nhưng xích lại gần nhau, xích lại nguồn cội!

Bài viết được chia sẻ bởi caigiday.com

Blog khác

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>